Kahve bitti mi? Bir koridordaki sürahi dünyanın ilk web kamerası oldu

Cambridge Üniversitesi Bilgisayar Laboratuvarı'nda Trojan Room adlı odanın önündeki koridorda, 1991'de tek bir filtre kahve makinesi duruyordu. Yaklaşık on beş araştırmacı onu paylaşıyordu. Binanın başka katlarındaki kahve kulübü üyeleri birkaç kat merdiven çıkıp geldiğinde sürahiyi çoğu zaman boş buluyordu, çünkü gece çalışanlar kahveyi çoktan bitirmişti. Dünyanın ilk web kamerası olarak anılan sistem bu boşuna yolculukları bitirmek için yapıldı. [1][2]

Bir günde kurulan düzenek

Kamera bir laboratuvar sehpasına bağlanıp koridordaki makineye çevrildi. Teller zeminin altından Trojan Room'a gidiyor, orada boşta duran bir test bilgisayarındaki görüntü yakalama kartına bağlanıyordu. Paul Jardetzky sürahinin görüntüsünü birkaç saniyede bir yakalayan sunucuyu, Quentin Stafford-Fraser ise istemciyi yazdı. XCoffee adlı istemci ekranın köşesinde simge boyutunda, gri tonlamalı bir kahve makinesi gösteriyordu. [1]

Görüntü dakikada yaklaşık üç kez yenileniyordu. Stafford-Fraser bunun yeterli olduğunu çünkü sürahinin yavaş dolduğunu, görüntünün gri olmasının da kahvenin de öyle olması yüzünden sorun sayılmadığını espriyle anlatıyor. Ocak 1992'nin sonunda Bob Metcalfe laboratuvarı ziyaret edip sistemi Comm Week dergisinde yazdı. Bilinen ilk yayımlanmış kayıt bu. [1][2]

Stafford-Fraser kurulumun bir gün kadar sürdüğünü yazıyor. Bugünün diliyle bu bir durum göstergesiydi: sürahi dolu mu, boş mu sorusuna cevap veren küçük bir pano. Akıllı bir yanı yoktu. Sorun yeterince küçük ve gerçekti, çözüm de ona göre boyutlandırılmıştı. [1]

Web gelince

Eski görüntü yakalama kartı bozulunca yazarlar başka işlere geçti ve sistem neredeyse unutulacaktı. Şubat 1993'te Marc Andreessen HTML'e resim gömmek için IMG etiketini önerdi, Mart'ta NCSA Mosaic 0.10'un beta sürümü gömülü görüntüleri gösterebildi. Kasım 1993'te Daniel Gordon sunucuyu web isteklerine yanıt verecek biçimde değiştirdi ve Martyn Johnson'la birlikte kamerayı web'e bağladı. Düzen yeni bir görüntü yakalama kartıyla yeniden kuruldu. [1][2][4]

Web sürümünde Acorn Archimedes bilgisayar saniyede bir kare yakalıyor, kareyi JPEG'e çevirip sunucuya veriyordu. Aradaki iletişim, Bilgisayar Laboratuvarı'nda ATM ağları için tasarlanan bir katmanın üzerinde çalışan MSRPC2 adlı yeni bir uzaktan çağrı yöntemiyle yapılıyordu. MSRPC2'yi ilk kullanan uygulama bu kahve sürahisiydi. Laboratuvarın yeni uzaktan çağrı yönteminin ilk uygulaması bir kahve fotoğrafı oldu. [5]

Sayfadaki şakalar da hâlâ okunuyor. Trojan Room'un ışıkları gece kapalı olabileceği için sürahiye küçük bir lamba çevrilmişti ve yol masrafı dışında kahveden yararlanmak için kahve kulübü üyesi olmak gerektiği yazıyordu. 11 Kasım 1994'te BBC Radio Cambridgeshire'dan bir muhabir laboratuvara gelip hizmet üzerine haber yaptı. Yayın yerel ağa aktarıldı ve dijital olarak kaydedildi. [5]

Neden bu kadar izlendi?

Cambridge'in kendi zaman çizelgesine göre görüntü isabeti 1996 civarında bir milyonu, 1998 civarında iki milyonu geçti. Gazeteci Steve Farrar, sayfanın King's College Chapel'den daha çok ziyaretçi çektiğini yazıp onu Doğu Anglia'nın bir numaralı turistik yeri ilan etti. Çizelgede bu iki tarihin yanında soru işareti var, yani kesin değiller. [2]

Stafford-Fraser 2001'de gazetecilerin hep aynı soruyu sorduğunu anlatıyor: bu sayfa neden popüler? Cevabı kısa: ünlü olduğu için ünlüydü. Sessiz, siyah beyaz ve düşük kare hızlı görüntünün sessiz filmlerdeki çekime benzediğini de ekliyor. Bence bu benzetmenin tuttuğu yer, ekranda bir şeyin olmaması. İzleyen kişi sürahinin dolmasını ya da biri gelip kahve almasını bekliyor ve bu bekleme küçük bir dram yaratıyor. Bugün kuş yuvası, tren yolu ya da liman kameralarını açık bırakan insanları düşününce, bu alışkanlığın kökeni 128 piksellik bir sürahiye kadar gidiyor. [4][7]

Aynı yazıda milyonlarca kişinin görüntüyü izlediğini, çok daha fazlasının haberini okuduğunu anlatıyor ve otuz dolarlık bir USB kameranın artık aynı işi yapabileceğini ekliyor. Yani teknik engel çok çabuk kalktı. Kalan şey, insanların bir koridora bakma isteğiydi. [4]

Kapatılış ve kahve makinesinin sonraki hayatı

Nisan 2001'de laboratuvarın West Cambridge'deki yeni binaya taşınacağı ve Trojan Room'un ortadan kalkacağı duyuldu. Haber The Times ile The Washington Post'un ilk sayfasına çıktı. Ağustos'ta en uzun süre görev yapan sürahi eBay'de açık artırmaya çıkarıldı, gelir yeni laboratuvardaki kahve olanaklarına gitti. Alıcı Spiegel Online oldu ve fiyat 3350 sterlindi. [2][4]

Kamera 22 Ağustos 2001 Çarşamba günü saat 10:54'te kapandı. Archimedes'i Daniel Gordon, Martyn Johnson ve Quentin Stafford-Fraser birlikte kapattı. Yakalanan son kare, güç düğmesine basan üç kişinin parmaklarını gösteriyor ve zor seçiliyor. Sistem yaklaşık yedi yıl dokuz ay görüntü almıştı. Stafford-Fraser, kendi kapanışını kaydeden web kameralarının ileride geçici oldukları için aranır hale geleceğini öngörmüştü. [3]

Wikipedia'ya göre Spiegel'in aldığı Krups marka makine Krups çalışanlarınca onarıldı ve derginin editör ofisinde yeniden çalıştırıldı. 2016 yazından beri Paderborn'daki Heinz Nixdorf MuseumsForum'da kalıcı ödünçte duruyor. Müzenin kendi sayfası da sergilediği bir kahve makinesini webcam ile izlenen ilk nesne olarak tanıtıyor ve canlı bir yayın bağlantısı veriyor. [6][7]

Stafford-Fraser 2001'deki yazısında şaka gibi bir tavsiye de veriyor: web'de içerik yayımlamak artık haber değeri taşımıyor, dikkat çekmek istiyorsanız siteyi kapatın. Sürahi bunu o yıl gerçekten yaptı; Cambridge'in sayfaları ise eski görünümünü koruyor. [4]

Kaynaklar

1. Stafford-Fraser, Q. The Trojan Room Coffee Pot (Cambridge Bilgisayar Laboratuvarı) (erişim: 2026-10-12)
2. Stafford-Fraser, Q. The Trojan Room Coffee Pot Timeline (erişim: 2026-10-12)
3. Stafford-Fraser, Q. Switch Off (22 Ağustos 2001) (erişim: 2026-10-12)
4. Stafford-Fraser, Q. (2001). When convenience was the mother of invention. Communications of the ACM (erişim: 2026-10-12)
5. Gordon, D. ve Johnson, M. The Trojan Room Coffee Machine (Cambridge Bilgisayar Laboratuvarı) (erişim: 2026-10-12)
6. Heinz Nixdorf MuseumsForum. The world at your fingertips: history of the internet (erişim: 2026-10-12)
7. Wikipedia. Trojan Room coffee pot (erişim: 2026-10-12)

Kapak görseli: Kapakta, kamerayı bağlayan bilgisayar ailesinden bir Acorn Archimedes A310 var (temsili görsel). mikkohoo · CC BY-SA 4.0.