Hıçkırık neden olur? “Hık” sesi tam olarak nereden çıkıyor

· Sağlık

Hıçkırık neden olur? “Hık” sesi tam olarak nereden çıkıyor

Bir toplantının ortasında ya da sessiz bir odada, hiç beklemediğiniz bir anda “hık” diye bir ses çıkar. Ne yaptığınızı sorgulayacak vakit bulamadan ikincisi gelir. Hıçkırık hepimizin tanıdığı, ama çoğumuzun nedenini bilmediği bir olay: Vücudumuz neden kendiliğinden böyle bir şey yapıyor ve sesi tam olarak nereden geliyor?

Hıçkırık sırasında vücutta ne oluyor?

Önce diyafram, yani göğüs kafesiyle karnı ayıran geniş solunum kası, ani ve istem dışı biçimde kasılır. Normal bir nefeste hava yavaşça içeri dolar. Hıçkırıkta ise hava içeri atılmaya başladığı anda, yaklaşık 35 milisaniye sonra gırtlaktaki ses telleri (glottis) kapanır. Havanın girişi bir anda kesilir ve duyduğumuz “hık” sesi çıkar. Wikipedia'daki özet de bu sırayı veriyor: önce kasılma, sonra kapanma.

Hıçkırık refleksinin üç aşaması: tetik, merkez ve yanıt
Hıçkırık refleks yayı: sinyal sinirler yoluyla beyin sapına gider, oradan diyaframa ve gırtlağa döner. Özgün şema.

Bu bir refleks yayı: Yani bilinçli karar gerektirmeyen, üç duraklı bir devre. Girdi tarafında vagus siniri, frenik sinir ve sempatik zincir yer alır; bunlar mide, yemek borusu ve diyaframın alt yüzeyindeki algılayıcılardan haber taşır. Bilgi beyin sapında ve üst omurilikte işlenir. Yanıt tarafında frenik sinir diyaframı kasar, vagusun bir dalı olan geri dönen gırtlak siniri de ses tellerinin kapanmasını sağlar. Hıçkırık merkezinin tam yeri ise literatürde hâlâ tartışmalı.

Neler tetikliyor?

Sık sayılan tetikleyiciler midenin aşırı dolması, hızlı yemek, gazlı içecekler, alkol, ani sıcak-soğuk değişimi ve heyecan. Ortak noktaları, girdi sinirlerini bir şekilde uyarmaları. Bu listedeki her maddenin kişiden kişiye aynı sonucu vermediğini de eklemek gerek; aynı yemeği yiyen iki kişiden yalnızca biri hıçkırabilir.

Neden var? Evrimin yanıtı belirsiz

Hıçkırığın bir faydası yok gibi görünüyor, yine de milyonlarca yıldır ortadan kalkmamış. İki ana açıklama var ve ikisi de henüz kesin olarak sınanmış değil.

  • Eski bir solunum düzeninin kalıntısı: Straus ve arkadaşları 2003'te hıçkırığın, hem suda hem havada soluyan atalardan kalan bir kalıp olabileceğini öne sürdü. Dayandıkları gözlemler şunlar: Hıçkırık soluduğumuz havada karbondioksit arttığında baskılanıyor, baklofen adlı kas gevşetici ilaç onu durdurabiliyor ve hıçkırık, akciğerle nefes almaya başlamadan önce, anne karnında görülüyor. Bu özelliklerin hepsi amfibilerin solungaç solunumundaki düzene benziyor. Aynı ekip, kalıntının emme sırasında gırtlağın kapanmasına yardım ettiği için korunmuş olabileceğini de ekliyor.
  • Mideden hava atma: Daniel Howes 2012'de bu görüşe itiraz etti. Hıçkırık refleksini tetikleyen kasların çoğunun emmeyle ilgisi olmadığını belirtti ve refleksin, süt emen yavruların midesine giren havayı dışarı atıp süt için yer açmak üzere evrimleştiğini savundu.

İkisi de bir hipotez. Birinin ötekinden daha çok kanıtla desteklendiğini söylemek için erken.

Hıçkırığı durdurduğu söylenen yöntemler

Nefesi tutmak, su içmek, şeker yemek, birini korkutmak: Her evin kendi listesi var. Wikipedia'daki literatür özetinin belirttiği gibi, hiçbir tıbbi yöntemin özellikle etkili olduğu söylenemiyor, çünkü yüksek kaliteli kanıt yok. Bu yöntemlerin çoğu, girdi sinirlerini (yutma ve içme yoluyla) ya da karbondioksit düzeyini (nefes tutarak) değiştirmeye dayanıyor; ama bunlar da kontrollü deneylerle sınanmış değil.

Şimdiye kadarki en dikkat çekici girişim 2021'de JAMA Network Open'da yayımlanan bir araştırma mektubuydu. Zorlu emme ve yutma düzeneği olan özel bir pipet kullanan 249 kişi, çoğunlukla (yaklaşık %92) hıçkırıklarının durduğunu bildirdi. Ancak bu, çevrimiçi anketle toplanmış, kendi beyanına dayanan bir veriydi. Yazarlar da rastgele atamalı, kör bir denemenin gerektiğini yazıyor.

Rekor

Guinness'in kaydettiği en uzun hıçkırık, Amerikalı Charles Osborne'a ait: 1922'den 1990'a kadar, yaklaşık 68 yıl süren hıçkırığın yaklaşık 430 milyon kez tekrarlandığı tahmin ediliyor.

Kaynaklar